– Trong nhiều năm khám bệnh, có một nhóm BN mà tôi gặp gần như mỗi ngày tại phòng khám Thận. Họ đến với cùng một nỗi lo: “Bác sĩ ơi, tôi đi tiểu rất nhiều bọt. Có phải tôi bị suy thận hay hội chứng thận hư không?”. Điều đáng chú ý là phần lớn những BN này đã đi khám ở nhiều bệnh viện, làm rất nhiều xét nghiệm, từ tổng phân tích nước tiểu, protein niệu, albumin niệu, chức năng thận, siêu âm thận, thậm chí có người còn làm cả các xét nghiệm miễn dịch. Kết quả đều hoàn toàn bình thường, nhưng họ vẫn kg yên tâm. Mỗi lần đi vệ sinh, họ lại cúi xuống nhìn bồn cầu, thấy có bọt là tiếp tục lo lắng, lên mạng tìm kiếm thông tin rồi càng hoang mang hơn. Có người mất ngủ nhiều tháng chỉ vì nghĩ rằng BS đã bỏ sót một bệnh thận nguy hiểm.
– Thực tế, điều đầu tiên chúng ta cần hiểu là nước tiểu có bọt không phải là một bệnh, mà chỉ là một hiện tượng vật lý. Khi dòng nước tiểu rơi xuống mặt nước với tốc độ đủ mạnh, không khí sẽ bị cuốn vào tạo thành các bong bóng. Đây cũng giống như khi chúng ta mở vòi nước mạnh vào chậu rửa, nước sẽ nổi bọt mặc dù hoàn toàn sạch. Trong nước tiểu bình thường vốn đã có ure, creatinin, các muối khoáng và một lượng rất nhỏ protein sinh lý, những chất này cũng góp phần làm các bong bóng tồn tại lâu hơn. Vì vậy, ngay cả người hoàn toàn khỏe mạnh vẫn có thể nhìn thấy bọt trong nước tiểu.
– Có rất nhiều nguyên nhân sinh lý khiến nước tiểu có bọt. Sau một đêm ngủ dài, bàng quang đầy, dòng tiểu thường mạnh hơn nên bọt xuất hiện nhiều hơn. Khi cơ thể uống ít nước, vừa tập thể dục, sốt hoặc ra nhiều mồ hôi, nước tiểu trở nên cô đặc, khả năng tạo bọt cũng tăng lên. Ngay cả chất tẩy rửa còn sót lại trong bồn cầu cũng có thể làm nước tiểu nổi rât nhiều bọt. Không ít Bn sau khi thử đi tiểu vào một cốc sạch hoặc ở một nhà vệ sinh khác thì gần như kg còn thấy hiện tượng này nữa.
– Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là mọi trường hợp nước tiểu có bọt đều vô hại. Trong chuyên ngành Thận học, nguyên nhân mà chúng tôi quan tâm nhất là protein niệu. Khi cầu thận bị tổn thương, albumin và các protein khác lọt qua màng lọc vào nước tiểu. Protein có tính chất giống chất hoạt động bề mặt nên tạo ra lớp bọt dày, mịn và lâu tan hơn bình thường. Đây là lý do hội chứng thận hư hay nhiều bệnh cầu thận có thể biểu hiện bằng nước tiểu nhiều bọt. Nhưng điều rất quan trọng mà người bệnh cần biết là không phải ai có protein niệu cũng nhìn thấy bọt, và ngược lại, không phải ai có bọt cũng có protein niệu. Nói cách khác, bọt chỉ là một dấu hiệu gợi ý, hoàn toàn không thể thay thế xét nghiệm nước tiểu.
– Trong khám chữa bệnh tôi thường gặp một tình huống rất điển hình. Một bệnh nhân nam khoảng 40 tuổi đến khám vì nước tiểu có bọt kéo dài gần một năm. Anh đã đi khám ở nhiều nơi, làm tổng phân tích nước tiểu nhiều lần, định lượng protein niệu 24 giờ, tỷ lệ albumin/creatinin niệu, xét nghiệm chức năng thận và siêu âm thận. Tất cả đều bình thường. Khi hỏi kỹ, tôi biết rằng mỗi sáng thức dậy việc đầu tiên anh làm là nhìn xuống bồn cầu để xem hôm nay bọt nhiều hay ít. Tôi chỉ đề nghị anh một việc rất đơn giản: “Anh hãy thử đi tiểu vào một cốc sạch hoặc một bồn cầu chưa dùng chất tẩy rửa.” Một tuần sau anh quay lại, cười rất thoải mái và nói: “Hóa ra gần như không còn bọt nữa.” Điều khiến anh mất ngủ suốt nhiều tháng không phải là bệnh thận, mà là chiếc bồn cầu cùng với sự lo lắng quá mức.
– Vậy khi nào nước tiểu có bọt thực sự cần được chú ý? Nếu bọt xuất hiện kèm theo phù chân hoặc phù mặt, tăng HA mới xuất hiện, nước tiểu ít đi, nước tiểu có màu đỏ hoặc màu trà, xét nghiệm phát hiện protein niệu, albumin niệu, hồng cầu niệu hoặc creatinin máu tăng thì đó là những dấu hiệu cần được bác sĩ chuyên khoa Thận đánh giá đầy đủ. Ngược lại, nếu chức năng thận bình thường, tổng phân tích nước tiểu nhiều lần kg có bất thường, kg có protein niệu, kg có đái máu, kg phù và huyết áp ổn định thì khả năng mắc một bệnh cầu thận có ý nghĩa LS là rất thấp. Trong trường hợp này, điều hợp lý nhất là khám sức khỏe định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ, thay vì tiếp tục đi tìm kiếm bệnh ở nhiều nơi khác.
– Lời khuyên của tôi là đừng để một hiện tượng sinh lý bình thường trở thành nỗi ám ảnh trong cuộc sống. Y học hiện đại chẩn đoán bệnh thận dựa trên triệu chứng, khám lâm sàng và đặc biệt là các xét nghiệm khách quan, chứ không dựa vào việc nhìn bọt trong bồn cầu. Một lần nhìn thấy bọt không có nghĩa là mắc bệnh, cũng giống như một lần đau đầu không có nghĩa là có u não.
– Điều quan trọng nhất mà tôi muốn gửi tới các bạn là: đừng tự chẩn đoán bệnh thận chỉ bằng mắt thường. Nếu đã được khám đầy đủ, xét nghiệm nước tiểu nhiều lần đều bình thường và chức năng thận hoàn toàn bình thường thì hãy yên tâm, sống lành mạnh và tái khám định kỳ khi cần. Sự lo lắng kéo dài đôi khi lại ảnh hưởng đến sức khỏe nhiều hơn chính những bọt nước tiểu mà chúng ta đang sợ hãi.
